2017 Lutherjaar

Reformatiebrokje 4 : vijf eeuwfeesten

Het is leerzaam om te kijken hoe vroeger de reformatie werd gevierd. 
De herdenking van 1617 was in Nederland een luthers gebeuren, in eigen kleine kring gevierd en georganiseerd op verzoek van de geloofsgenoten uit Duitsland. Daar stond het reformatiefeest in het teken van de overwinning op de roomse kerk. Wat deden de calvinisten in Nederland? Die maakten zich aan de vooravond van de synode van Dordrecht vooral druk over de strijd tussen remonstranten en contraremonstranten en de verkiezingsleer.

 

In 1717 werd het 2e eeuwfeest geplaatst in een internationaal perspectief. De Spaanse Successieoorlog was net achter de rug en met de vrede van Utrecht was er een soort machtsevenwicht ontstaan tussen de verschillende mogendheden in Europa, die deels rooms-katholiek, deels protestants waren. In die sfeer vond men het van belang de waarde en de betekenis van het lutheranisme te onderstrepen, ook als machtsfactor in de internationale politiek.

In 1817, wanneer het 3e eeuwfeest gevierd wordt, heeft het Verlichtingsdenken heeft zich breed ontvouwd en werd Luther niet zozeer neergezet als een geloofshervormer, maar als een verlichte denker, die niet alleen de kerk, maar de hele mensheid geloofsvrijheid, mondigheid en een bevrijding uit beknellend bijgeloof had gebracht.

In 1917 lagen de kaarten er heel anders bij. Er was al drie jaar lang hevig oorlog gevoerd en de eenheid tussen de protestantse naties was ver te zoeken. De herdenking was eerder een oproep tot gebed en boetedoening. Het anti-katholieke element verdween ook steeds meer naar de achtergrond: de protestanten en rooms-katholieken hadden elkaar in de politiek gevonden om het bijzonder onderwijs voor elkaar te krijgen. Maar binnen de protestantse kerken was zeker geen eenheid: ieder zijn eigen Luther en ieder zijn eigen herdenking, daar begon het steeds meer op te lijken. Abraham Kuyper gebruikte Luther als een voorbeeld om zijn afscheiding van de hervormde kerk mee te rechtvaardigen, zodat een hervormd-gereformeerde herdenking van de reformatie was uitgesloten.

In Duitsland vonden we door de eeuwen heen vergelijkbare verschuivingen van het karakter van de reformatiefeesten: van triomfalistisch anti-rooms tot ultra-nationalistisch. De vraag voor ons is: zijn we er ons van bewust in welk perspectief onze herdenking van de reformatie, AD 2017, in Alphen aan den Rijn staat? En wat zal ons nageslacht daarvan vinden?

Bovenstaande informatie is afkomstig uit een lezing van ds. Cees Huisman uit Meppel. De hele tekst van de lezing kunt u vinden op zijn website.